Stworzenie Adama: co przedstawia fresk Michała Anioła

Stworzenie Adama przedstawia chwilę, w której Bóg daje życie Adamowi, pierwszemu człowiekowi: ramię Boga wyciąga się ku ramieniu Adama, a ich palce niemal się stykają. To fresk Michała Anioła namalowany około 1511 roku pośrodku sklepienia Kaplicy Sykstyńskiej w Watykanie. Jest jedną z dziewięciu scen z Księgi Rodzaju na tym sklepieniu i jednym z najbardziej rozpoznawalnych dzieł sztuki na świecie. Żeby go zobaczyć, potrzebny jest bilet do Muzeów Watykańskich, a w kaplicy nie wolno robić zdjęć.

Gdzie jest Stworzenie Adama?

Na sklepieniu Kaplicy Sykstyńskiej, w Pałacu Apostolskim w Watykanie. To nie obraz, który można przenieść, ani osobne muzeum: to część sufitu, około 20 metrów nad posadzką.

Michał Anioł malował sklepienie w latach 1508–1512 na zamówienie papieża Juliusza II. Pośrodku umieścił dziewięć scen z Księgi Rodzaju w trzech grupach: stworzenie świata, stworzenie człowieka i jego upadek oraz historia Noego. Licząc od ściany ołtarzowej, Stworzenie Adama jest czwarte, pierwsze w grupie poświęconej człowiekowi. Wikipedia dodaje, że była to jedna z ostatnich ukończonych scen.

Wokół niej znajdują się nagie postacie, tzw. ignudi, i medaliony imitujące brąz. Po bokach sklepienia są prorocy i sybille, a nad oknami przodkowie Chrystusa.

Informacja	Stworzenie Adama
Autor	Michał Anioł
Data	Około 1511
Technika	Fresk
Miejsce	Sklepienie Kaplicy Sykstyńskiej, Watykan
Pozycja	Czwarta z dziewięciu scen z Księgi Rodzaju, licząc od ołtarza
Zamówienie	Papież Juliusz II

Co przedstawia Stworzenie Adama?

Fresk ilustruje fragment Księgi Rodzaju, w którym Bóg stwarza człowieka. Po lewej znajduje się Adam, nagi, leżący na trójkącie ziemi, z wyciągniętym lewym ramieniem i dłonią jeszcze bez siły. Po prawej Bóg ukazany jest jako starzec z brodą, unoszący się w powietrzu, otulony purpurową szatą, którą dzieli z kilkoma cherubinami.

Lewym ramieniem Bóg obejmuje postać kobiecą, zwykle interpretowaną jako Ewa, która nie została jeszcze stworzona i czeka na swoją kolej w niebie. Prawym ramieniem wyciąga się, by przekazać iskrę życia ze swojego palca do palca Adama.

Wikipedia zwraca uwagę na kontrast kompozycji: Bóg w ruchu w powietrzu, Adam nieruchomy na ziemi. Ułożenie obu ramion jest niemal identyczne, co odsyła do Księgi Rodzaju 1,27, wersetu mówiącego, że Bóg stworzył człowieka na swój obraz. Imię Adam pochodzi z hebrajskiego i oznacza „człowiek”.

Do postaci Adama Michał Anioł wykonał wcześniej studia. W British Museum w Londynie zachowały się dwa: jeden z 1508 roku, czarną kredą, z bezwładną dłonią Adama, i drugi z 1511 roku, czerwoną kredą, z leżącym aktem. Uważa się, że wzorem tułowia był Tors Belwederski, rzeźba, która dziś znajduje się w samych Muzeach Watykańskich.

Co oznaczają dłonie na fresku Stworzenie Adama?

Dłonie są centrum sceny: dłoń Boga daje życie, a dłoń Adama zaraz je przyjmie. Oba palce wskazujące dzieli minimalna odległość, a ta szczelina to najsłynniejszy szczegół sklepienia.

Wikipedia przytacza możliwe źródło tego pomysłu: średniowieczny hymn Veni Creator Spiritus, w którym prosi się, by „palec prawicy Ojca” (digitus paternae dexterae) dał wiernym miłość i serce. To hipoteza, a nie coś, co Michał Anioł zostawił na piśmie.

O całej scenie istnieją też inne, współczesne odczytania, które Wikipedia przypisuje ich autorom:

• Ludzki mózg. W 1990 roku lekarz Frank Lynn Meshberger opublikował w czasopiśmie Amerykańskiego Towarzystwa Medycznego tezę, że kształt otaczający Boga odwzorowuje mózg, z płatem czołowym, pniem mózgu i przysadką.
• Macica. Inni autorzy widzą w czerwonej tkaninie otaczającej Boga kształt macicy, a w zwisającej zielonej chuście pępowinę. W 2015 roku grupa włoskich badaczy opublikowała w Mayo Clinic Proceedings nałożenie obu obrazów.
• Dodatkowe żebro. Deivis Campos zauważył w Clinical Anatomy, że tułów Adama ma dodatkowe żebro po lewej stronie, które odczytał jako żebro Ewy.

To teorie, a nie potwierdzone fakty. Wiadomo natomiast, że Michał Anioł dobrze znał anatomię: według Wikipedii przez całą swoją karierę przeprowadzał sekcje zwłok.

Jak zobaczyć Stworzenie Adama podczas zwiedzania?

Potrzebny jest bilet do Muzeów Watykańskich, który obejmuje Kaplicę Sykstyńską. Osobnego biletu tylko do kaplicy nie ma. Oficjalna cena to 20 € w kasie lub 20 € + 5 € online; bilet ulgowy kosztuje 10 €, a dzieci poniżej 7 lat wchodzą bezpłatnie. Muzea są otwarte od poniedziałku do soboty w godzinach 8:00–20:00, z ostatnim wejściem o 18:00. Wszystkie ceny znajdziesz w tekście cena biletu do Muzeów Watykańskich.

W kaplicy trzeba odszukać środek sufitu i policzyć sceny od ściany z Sądem Ostatecznym, która jest nad ołtarzem: czwarta to Stworzenie Adama. Wchodząc głównymi drzwiami, jako pierwszą ma się nad sobą ostatnią scenę opowieści, Pijaństwo Noego, bo kolejność biegnie odwrotnie.

Trzy praktyczne wskazówki:

1. Bez zdjęć. W Kaplicy Sykstyńskiej nie wolno robić zdjęć ani filmować żadnym urządzeniem. Warto spokojnie się przyjrzeć. Więcej w tekście zdjęcia w Kaplicy Sykstyńskiej.
2. Cisza. Obowiązuje cisza i wyłączony telefon, więc objaśnienia odbywają się przed wejściem. Jeśli chcesz, żeby ktoś opowiedział o sklepieniu, wycieczka z przewodnikiem robi to poza salą.
3. Przyjdź z zapasem czasu. Kaplica leży na końcu trasy o długości około siedmiu kilometrów. Jeśli wchodzisz o 18:00, idź prosto do niej.

Jeśli na oficjalnej stronie brak wolnych godzin, bilet do Muzeów Watykańskich i Kaplicy Sykstyńskiej, do którego linkujemy, kosztuje od 37 USD, z oceną 4,5 na 5 w 159 426 opiniach o tym bilecie w GetYourGuide; nie podlega zwrotowi. Z przewodnikiem: zwiedzanie Muzeów, Kaplicy Sykstyńskiej i bazyliki z przewodnikiem kosztuje od 71 USD. Wszystkie opcje są w sekcji bilety do Muzeów Watykańskich.