Grupa Laokoona: gdzie ją zobaczyć w Muzeach Watykańskich

Grupa Laokoona stoi na Dziedzińcu Ośmiobocznym Muzeum Pio-Clementino, na jednym z pierwszych odcinków trasy Muzeów Watykańskich. To grupa z białego marmuru o wysokości 2,42 metra, przedstawiająca trojańskiego kapłana Laokoona i jego dwóch synów atakowanych przez morskie węże. Ogląda się ją z normalnym biletem do Muzeów, który obejmuje też Kaplicę Sykstyńską. Osobny bilet nie jest potrzebny.

Co przedstawia Grupa Laokoona

Rzeźba ukazuje trzy ciała oplecione przez dwa węże. Pośrodku jest Laokoon, z napiętym torsem i wykrzywioną twarzą. Po bokach stoją jego dwaj synowie, mniejsi od ojca. Kompozycja jest piramidalna i pomyślana do oglądania z przodu.

Wikipedia przytacza, że grupę nazwano „prototypową ikoną ludzkiej agonii” w sztuce zachodniej. Brwi Laokoona są tak napięte, że lekarz Guillaume-Benjamin Duchenne uznał je za niemożliwe u prawdziwej twarzy. Styl łączy się z hellenistycznym barokiem Pergamonu, którego najbardziej znanym dziełem jest Ołtarz Pergamoński, dziś w Berlinie.

Jaka jest legenda o Laokoonie i jego synach?

Historia rozgrywa się podczas oblężenia Troi. Grecy zostawiają przed miastem drewnianego konia. Laokoon, kapłan świątyni Apollina Tymbrajskiego, ostrzega Trojan, że to podstęp, i nawet ciska włócznią w konia.

Wkrótce potem, gdy przygotowuje się do złożenia byka w ofierze Posejdonowi, z morza wypełzają dwa węże. Najpierw atakują jego synów, których źródła nazywają Antyfantesem i Tymbrajosem (lub Melantosem). Laokoon próbuje ich ratować i ginie razem z nimi. Trojanie odczytują to jako znak, że koń jest święty, i wprowadzają go do miasta.

Najbardziej znany jest epizod z II księgi Eneidy Wergiliusza, w którym giną ojciec i obaj synowie. We wcześniejszej wersji, z zaginionego poematu cyklu trojańskiego, ginie tylko jeden z synów.

Czy Laokoon był Grekiem czy Trojańczykiem?

Laokoon był Trojańczykiem: kapłanem z Troi, ze strony przeciwnej Grekom. Rzeźba natomiast jest grecka stylem i autorstwem. Pliniusz Starszy przypisał ją trzem rzeźbiarzom z wyspy Rodos: Agesandrowi, Polydorosowi i Atenodorosowi.

Datowanie wciąż jest przedmiotem sporu. Propozycje sięgają od 200 r. p.n.e. do lat 70. n.e. Dziś najszerzej przyjmowana jest epoka julijsko-klaudyjska, między 27 r. p.n.e. a 68 r. n.e. Nie ma też zgody co do tego, czy to oryginał, czy marmurowa kopia wcześniejszego brązu.

Dlaczego Laokoon został ukarany?

Mity podają dwa wyjaśnienia:

• Za atak na konia. W tradycji Wergiliusza węże są karą bogów za próbę zniszczenia konia trojańskiego. Tak zrozumieli to Trojanie.
• Za obrazę Apollina. Według innej wersji Laokoon jako kapłan Apollina złożył ślub czystości, ożenił się z Antiope i miał dzieci, a kara spotkała go za to świętokradztwo.

Źródła nie zgadzają się też co do tego, który bóg zesłał węże: Apollo, Posejdon czy Atena, zależnie od autora.

Gdzie jest Grupa Laokoona w Muzeach Watykańskich?

Stoi na Dziedzińcu Ośmiobocznym Belwederu, który dziś jest częścią Muzeum Pio-Clementino. To ten sam dziedziniec, na którym Juliusz II ustawił w 1509 roku Laokoona, Apollina Belwederskiego i Wenus Felix, każde w osobnej niszy. Wikipedia zauważa, że obok Torsu Belwederskiego to jedyny grecki oryginał w tej kolekcji.

Muzeum Pio-Clementino pojawia się wcześnie na trasie zwiedzania. W programie jednej z wycieczek z przewodnikiem, które sprzedajemy, przystanek w Muzeum Pio-Clementino wypada przed Galerią Kandelabrów, Galerią Map, Galerią Gobelinów, Stancjami Rafaela i Kaplicą Sykstyńską. Zwiedzając samodzielnie, warto na początku kierować się według oznaczeń do Pio-Clementino, zanim trasa poprowadzi w jednym kierunku do Kaplicy Sykstyńskiej.

Informacja	Grupa Laokoona
Sala	Dziedziniec Ośmioboczny, Muzeum Pio-Clementino
Materiał	Biały marmur
Wysokość	2,42 m
Autorzy według Pliniusza	Agesander, Polydoros i Atenodoros z Rodos
Najszerzej przyjmowana data	Epoka julijsko-klaudyjska (27 p.n.e.–68 n.e.)
Odkrycie	14 stycznia 1506, Eskwilin (Rzym)
W Watykanie od	1509
Wstęp	W ramach normalnego biletu do Muzeów

Dlaczego Grupa Laokoona jest tak ważna

Jej znaczenie wynika zarówno z samego dzieła, jak i z jego historii w Rzymie.

Jej odkrycie pomogło założyć Muzea Watykańskie. Grupa wyłoniła się 14 stycznia 1506 roku w winnicy na Eskwilinie, na terenie, który był częścią Domus Aurea Nerona. Juliusz II wysłał architekta Giuliana da Sangallo, który przybył z Michałem Aniołem. Obaj rozpoznali w niej dzieło, które Pliniusz chwalił w pałacu cesarza Tytusa. Papież kupił ją za ponad 600 dukatów i w 1509 roku ustawił na Dziedzińcu Belwederu obok Apollina Belwederskiego. Ta prywatna kolekcja Juliusza II dała początek Muzeom Watykańskim.

Zaginione ramię. W chwili odkrycia brakowało prawego ramienia ojca. Michał Anioł twierdził, że powinno być zgięte, i nawet wyrzeźbił jedno, którego nigdy nie zamontowano. Restauracje z XVI wieku umieściły je wyprostowane. W 1905 roku archeolog Ludwig Pollack znalazł oryginalne ramię w sklepie przy Via Labicana: było zgięte, tak jak proponował Michał Anioł. Podczas konserwacji w latach 1957–1960, kierowanej przez Filippa Magiego, ponownie je zamontowano i usunięto dodatki.

Podróż do Paryża. W 1798 roku, po traktacie w Tolentino, armia Napoleona wywiozła grupę do Luwru. Wróciła do Watykanu w 1816 roku.

Dzieło badane przez myślicieli. Pisali o niej Winckelmann, Lessing i Goethe. Esej Lessinga z 1766 roku o granicach między malarstwem a poezją nosi jej imię.

Jak włączyć ją do zwiedzania

• Bilet. Bilet normalny kosztuje 20 € w kasie lub 20 € + 5 € przy rezerwacji online na oficjalnej stronie i jest ważny tylko w dniu, na który go wystawiono. Jeśli wolisz nie stać w kolejce, bilet do Muzeów Watykańskich i Kaplicy Sykstyńskiej kosztuje od 37 USD.
• Godziny otwarcia. Od poniedziałku do soboty w godzinach 8:00–20:00, z ostatnim wejściem o 18:00. Przed wizytą sprawdź godziny otwarcia Muzeów Watykańskich i dni, w które są zamknięte.
• Zdjęcia. Na Dziedzińcu Ośmiobocznym można fotografować bez lampy błyskowej na własny użytek. Statywy i kijki do selfie są niedozwolone.
• Co jeszcze zobaczyć w pobliżu. Apollo Belwederski i Tors Belwederski są w tym samym muzeum. Resztę kolekcji opisuje nasza lista najważniejszych dzieł w Muzeach Watykańskich.

Jeśli interesuje cię, jak kolekcja Juliusza II stała się muzeum, opisujemy to w historii Watykanu. A jeśli szukasz innego elementu Belwederu z tej samej epoki, rampa Bramantego jest w tym samym budynku: wyjaśniamy ją w przewodniku o schodach Bramantego.